काठमाडौंको प्राचीन बस्ती हाँडीगाउँमा गहना खोज्ने जात्रा भव्य रूपमा मनाइएको छ। यो जात्रा टुँडालदेवी (त्वरंः अजिमा/वैष्णवी)सँग सम्बन्धित छ।
किंवदन्तीअनुसार टुँडालदेवी र उनकी छोरी भाटभटेनी (मपता अजिमा) गहना पोखरीमा नुहाउँदा देवीको गहना हराएको थियो। सोही घटनालाई सम्झँदै हरेक वर्ष खटलाई गहना पोखरी (तिसाः मालिगु पुखु) भित्र लगेर तीन पटक परिक्रमा गराइन्छ र गहना खोज्ने नाटकीय दृश्य प्रस्तुत गरिन्छ।
जात्राको मुख्य दिनमा टुँडालदेवीको मूर्तिलाई खटमा राखेर हाँडीगाउँका सडकमा घुमाइन्छ। त्यसपछि पूजारी तथा स्थानीय बासिन्दाले खटलाई पोखरीभित्र डुबाउँदै परिक्रमा गराउँछन्। धिमे र न्याखिंको मधुर धुन, नाचगान र ठूलो भीडले वातावरण अझ रमाइलो बनाउँछ।
यो जात्रा लिच्छवी कालदेखि चलिआएको मानिन्छ। अन्यत्र नभएको विशेषताका कारण ‘कहीँ नभएको जात्रा हाँडीगाउँमा’ भन्ने उखान पनि प्रचलित छ। जात्रा प्रायः चैत्र शुक्ल अष्टमी वा पूर्णिमातिर सुरु भई प्रतिपदाका दिन मुख्य कार्यक्रम सम्पन्न हुने गर्दछ।
हाँडीगाउँका नेवार समुदायले ठूलो भक्तिभाव र उत्साहका साथ यो परम्परा जोगाउँदै आएका छन्। यस जात्राले स्थानीय सांस्कृतिक सम्पदालाई जीवन्त राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
