अर्जुन गाहा/नेपाल फोटो लाइब्रेरी

पोखराको सेती नदीमाथि अब बन्नेछन् दुई नयाँ आधुनिक पुल। पृथ्वीचोक बसपार्क र पोखरा रंगशाला गेट जोड्ने गरी निर्माण भइरहेको यो पुल पोखराको यातायात पूर्वाधारमा नयाँ पहिचान थप्ने योजनाका रूपमा अघि बढाइएको छ।

पोखरा–मुग्लिन सडक आयोजना अन्तर्गत एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा निर्माण भइरहेको यो केबल–स्टेड सिग्नेचर पुल नेपालकै नमुना अत्याधुनिक पुलमध्ये एक हुने अपेक्षा गरिएको छ।

भ्याटसहित एक अर्ब सात करोड रुपैयाँ लागत रहेको पुल निर्माणको जिम्मा रसुवा कन्स्ट्रक्सनले लिएको छ। हाल सञ्चालनमा रहेको पुलको दायाँ र बायाँ छुट्टाछुट्टै दुई नयाँ पुल निर्माण गरिँदै छन्। दुवै पुल १९०–१९० मिटर लामा हुनेछन्।

२०७९ भदौमा तीन वर्षभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता भए पनि डिजाइन स्वीकृति र निर्माणस्थल खाली गराउने काममा ढिलाइ हुँदा २०८० कात्तिकदेखि मात्रै निर्माण सुरु भएको थियो।

हालसम्म करिब ७० प्रतिशत काम सम्पन्न भएको आयोजनाको निर्माण अवधि थप गरी २०८३ फागुनभित्र सक्ने लक्ष्य राखिएको छ।

निर्माण सम्पन्न भएपछि सेती नदीमाथिको आवागमनलाई थप सहज बनाउनुका साथै पोखराको सहरी पूर्वाधारमा आधुनिक संरचना थपिनेछ। आकर्षक बनावट र आधुनिक प्रविधिमा आधारित यी पुल पोखराको नयाँ पहिचानसमेत बन्न सक्नेछन्।

सुर्याम्स उप्रेती / नेपाल फोटो लाइब्रेरी

वडा दशैंको आगमनसँगै काठमाडौंको मैतीदेवी मन्दिर झिलिमिली बत्तीले सिँगारिएको छ।

दशैंलाई लक्षित गर्दै मन्दिर परिसर तथा आसपासका क्षेत्रमा रंगीचंगी बत्ती जडान गरी आकर्षक बनाइएको हो।

दशैंको समयमा मैतीदेवी मन्दिरमा दर्शन तथा पूजा गर्न भक्तजनको भीड लाग्ने भएकाले मन्दिरलाई विशेष रूपमा सजाइएको हो।

साँझपख झिलिमिली बत्तीले मन्दिर परिसर थप आकर्षक देखिएको छ।

अनिता गुरुङ

काठमाडौँमा केही दिनअघि आयोजित एक सांस्कृतिक कार्यक्रममा गुरुङ समुदायको मौलिक बाह्रमासे घाटु प्रस्तुत गरियो। परम्परागत पहिरनमा सजिएका घाटुसरिहरूको समूहले गीत, संगीत र नृत्यमार्फत पुस्तौँ पुरानो सांस्कृतिक परम्परालाई राजधानीको मञ्चमा उतारे।

घाटु गुरुङ समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक सम्पदामध्ये एक हो। यसका विभिन्न स्वरूपमध्ये बाह्रमासे घाटु वर्षभरि विशेष अवसरअनुसार प्रस्तुत गर्न सकिने परम्पराका रूपमा लिइन्छ।

सती घाटु र कुसुण्डा घाटु निश्चित समय र अवसरमा नाचिने भए पनि बाह्रमासे घाटुको अभ्यास र प्रस्तुति आवश्यकता तथा अवसरअनुसार गर्न सकिन्छ।

कार्यक्रमस्थलमा घाटुसरिहरू परम्परागत गुरुङ पहिरनमा सजिएका थिए। घलेक, चोलो, पटुकी, शिरबन्दी तथा विभिन्न गरगहनाले उनीहरूको पहिरनलाई मौलिक रूप दिएको थियो। एउटै लयमा मिलेर अघि बढेका चाल, हातको भावभङ्गिमा र अनुहारमा देखिने एकाग्रताले प्रस्तुतिलाई थप आकर्षक बनाएको थियो।

घाटुको विशेषता यसको नृत्यसँगै गीतमा लुकेको कथामा पनि छ। पुराना लोककथा, राजा–रानीका जीवनगाथा, प्रेम, सुख–दुःख, त्याग र वियोगका प्रसंगलाई गीतका माध्यमबाट प्रस्तुत गरिने भएकाले घाटु मनोरञ्जन मात्र नभई मौखिक इतिहास र सांस्कृतिक स्मृतिको माध्यमसमेत हो।

घाटुसरिहरूले आँखा बन्द गरी गीतको लय र तालमा नृत्य गर्ने परम्परा छ। उनीहरूको शान्त भाव, एकनासको चाल र संगीतसँगको तालमेलले प्रस्तुतिमा छुट्टै गम्भीरता थपेको देखिन्थ्यो।

पछाडि बजिरहेको मादलको ताल र गुञ्जिरहेको परम्परागत भाकासँगै घाटुनीहरूका चाल अघि बढिरहेका थिए।

बदलिँदो समयसँगै नयाँ पुस्ताको जीवनशैली र मनोरञ्जनका माध्यम फेरिँदै गएका छन्। तर यस्ता कार्यक्रममार्फत बाह्रमासे घाटुको अभ्यास र प्रस्तुति निरन्तर हुनु यसको संरक्षणका लागि महत्वपूर्ण छ।

काठमाडौँको मञ्चमा प्रस्तुत बाह्रमासे घाटुका यी दृश्यले एउटा पुरानो सांस्कृतिक परम्परा अझै जीवित रहेको मात्र देखाउँदैनन्, आफ्नो भाषा, भेषभूषा, कथा र पहिचानलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने गुरुङ समुदायको निरन्तर प्रयास पनि देखाउँछन्।