काठमाडौँको बल्खुस्थित सुकुम्बासी बस्तीमा अहिले बेग्लै दृश्य देखिएको छ। वर्षौँदेखि बागमतीको तिरमा सानो संसार बसाएका सुकुम्बासीहरू आज आफ्नै हातले आफ्नो आश्रय भत्काउन र सरसामान पोको पार्न विवश छन्।

सरकारले नदी किनार खाली गर्न माइकिङ गरेपछि यहाँका बासिन्दाहरू आफ्ना सरसामान सुरक्षित राख्न र उचित ठाउँको खोजीमा दौडधुप गरिरहेका छन्।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयको सूचना र महानगरको सक्रियतापछि बिहीबार बिहानैदेखि बल्खु क्षेत्रमा सामान ओसार्नेको लर्को लागेको छ। कतै टहरा भत्काउँदै गरेको आवाज सुनिन्छ त कतै भविष्यको चिन्ताले भरिएका अनुहारहरू देखिन्छन्। नदी किनारलाई स्वच्छ र सुन्दर बनाउने सरकारी लक्ष्य भए पनि, आफ्नै थातथलो नभएकाहरूका लागि यो विस्थापन निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

बल्खुदेखि वंशीघाटसम्म फैलिएको यो अभियानले नदी किनारका अनधिकृत बस्तीहरू अब बिस्तारै इतिहास बन्ने संकेत दिएको छ। महानगरको यो कदमसँगै वर्षौँदेखिको बस्ती रित्तिँदै जाँदा त्यहाँका बासिन्दाहरू भने ‘अबको रात कहाँ बिताउने’ भन्ने अन्योल र पिरलोमा छन्।

काठमाडौँको थापाथली स्थित सुकुम्बासी बस्ती पूर्ण रूपमा हटाइएको छ। शनिबार विहानै देखि सरकारले डोजर परिचालन गरेर सुकुम्बासी बस्ति हटाएको हो।

स्थानीय प्रशासनले केही घण्टा समय दिएर बासिन्दालाई सामान सुरक्षित रूपमा निकाल्न आग्रह गरेपछि डोजर प्रयोग गरी टहरा तथा अस्थायी संरचनाहरू भत्काइएको थियो। धेरै बासिन्दाले स्वयं पनि आफ्ना संरचना हटाउँदै सामान व्यवस्थापन गरेका थिए।

बस्ति हटाउने क्रममा ठूलो संख्यामा जनपद प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र महानगर प्रहरी बल परिचालन गरिएको थियो। सुरुमा दुई वटा डोजर प्रयोग गरिएकोमा पछि थप उपकरण ल्याइ तीनभन्दा बढी डोजर, क्रेन र टिपरसमेत परिचालन गरियो। कुनै अप्रिय घटना नहोस् भन्ने उद्देश्यले एम्बुलेन्स पनि तयारी अवस्थामा राखिएको थियो।

बस्ती हटाइएपछि त्यहाँका परिवारलाई अस्थायी रूपमा दशरथ रंगशाला मा लगिएको छ। त्यहाँ प्रारम्भिक स्क्रिनिङपछि विभिन्न स्थानमा बनाइएका होल्डिङ सेन्टरमा स्थानान्तरण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।

पुनर्स्थापनाका लागि नागार्जुन लगायत विभिन्न क्षेत्रमा आवास युनिट तथा भवनहरू तयारी अवस्थामा राखिएका छन्। साथै, कीर्तिपुर, भक्तपुर (बोडे), खरीपाटी र चाँदबाग क्षेत्रमा पनि अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ।

सरकारले हटाइएका परिवारलाई खानाको व्यवस्था मिलाउनुका साथै पानी, बिजुली र शौचालयजस्ता आधारभूत सुविधा सुनिश्चित गरिएको जनाएको छ। साथै, वास्तविक सुकुम्बासीको पहिचान गरी डिजिटल प्रणालीमार्फत विस्तृत विवरण संकलन गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ।

पछिल्लो केही दिनयता काठमाडौं उपत्यकामा वायु प्रदूषण बढेको छ।

अहिले यहाँको वायु गुणस्तर सूचकांक १८० देखि १९० भन्दा माथि पुगेको छ, जुन ‘अस्वस्थ’ स्तर हो।

आइक्यु एयरका अनुसार बुधबार काठमाडौं विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहर बनेको छ। यहाँको एक्युआई २५५ पुगेको छ।

प्रदूषण बढेसँगै आकाश धुम्म देखिएको छ, र हावामा धुलो र धुवाँ धेरै भएको छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूले विशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दीर्घरोगीलाई सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्।

आवश्यक नपरेसम्म बाहिर ननिस्कन, मास्क लगाउन र बाहिर व्यायाम नगर्न सुझाव दिइएको छ।