काठमाडौँको मुटुमा अवस्थित रानी पोखरी (नेपालभाषामा न्हू पुखू) नेपालको ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण सम्पदा हो।

वि.सं. १७२७ मा प्रताप मल्ल ले आफ्ना छोरा चक्रवर्तीन्द्र मल्लको असामयिक निधनपछि रानीलाई शोकबाट बाहिर ल्याउन यो पोखरी निर्माण गर्न लगाएका थिए। यही कारणले रानी पोखरी केवल संरचना मात्र नभई भावनात्मक इतिहास बोकेको स्थल पनि हो।

धार्मिक रूपमा यसको महत्व अझ गहिरो छ। पोखरीलाई पवित्र बनाउन नेपाल र भारतका ५१ प्रमुख तीर्थस्थलका जल मिसाइएको मानिन्छ। पोखरीको बीचभागमा रहेको बालगोपालेश्वर मन्दिर वर्षमा एक पटक, विशेष गरी भाइटीकाको दिन मात्र सर्वसाधारणका लागि खुला गरिन्छ, जसले यसको धार्मिक आकर्षण अझ बढाउँछ।

वि.सं. २०७२ को नेपाल भूकम्प २०१५ ले रानी पोखरीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। त्यसपछि यसलाई पुरानै ग्रन्थकुट शैलीमा पुनर्निर्माण गरी यसको मौलिक स्वरूप जोगाउने प्रयास गरिएको छ।

रत्नपार्क र जमलको बीचमा रहेको यो पोखरी आज पनि काठमाडौँको व्यस्तताबीच शान्त वातावरण, ऐतिहासिक कला र परम्परागत वास्तुकलाको सुन्दर उदाहरणको रूपमा चिनिन्छ।

पछिल्लो केही दिनयता काठमाडौं उपत्यकामा वायु प्रदूषण बढेको छ।

अहिले यहाँको वायु गुणस्तर सूचकांक १८० देखि १९० भन्दा माथि पुगेको छ, जुन ‘अस्वस्थ’ स्तर हो।

आइक्यु एयरका अनुसार बुधबार काठमाडौं विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहर बनेको छ। यहाँको एक्युआई २५५ पुगेको छ।

प्रदूषण बढेसँगै आकाश धुम्म देखिएको छ, र हावामा धुलो र धुवाँ धेरै भएको छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूले विशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दीर्घरोगीलाई सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्।

आवश्यक नपरेसम्म बाहिर ननिस्कन, मास्क लगाउन र बाहिर व्यायाम नगर्न सुझाव दिइएको छ।

राजधानी काठमाडौँ शहरबाट नजिकै, रिङ्गरोड छोडेर करिव २ किलोमिटर टाढा, हरियाली र थरीथरीका फुलहरुले भरिएको शान्त वातावरणमा छ ‘आशिमाला प्लान्ट्स’।

प्रकृति प्रेमीहरूका लागि बोटबिरुवा, अर्गानिक जीवनशैली र रैथाने संस्कृतिलाई एउटै थलोमा जोड्ने प्रयासस्वरूप चेली गुरुङले यसलाई स्थापना गरेकी हुन्।

परिवारको साथ र सहयोगमा सुरु गरिएको ‘आशिमाला’ नाम आफैंमा अर्थपूर्ण छ। गुरुङ भाषामा ‘आशिमाला’ लाई शुभ वा शुभकामनाको रुपमा लिइन्छ। यही भावनालाई आत्मसात गर्दै चेलीले बोटबिरुवामार्फत मानिसलाई प्रकृतिसँग जोड्ने लक्ष्य राखेकी छन्।

‘आशिमाला प्लान्ट्स’मा विभिन्न प्रकारका फूल फुल्ने तथा नफुल्ने (अर्नामेन्टल) बिरुवाहरू, साथै सकुलेन्ट प्रजातिका आकर्षक बिरुवाहरू उपलब्ध छन्। धेरैजसो बिरुवाहरू यहीँ उत्पादन गरिन्छ भने केही बाहिरबाट ल्याएर पनि बिक्री–वितरण गरिन्छ। गमला र आवश्यक सामग्रीसमेत एउटै ठाउँमा पाइने भएकाले यो स्थान बगैँचा र इनडोर प्लान्टप्रेमीहरूका लागि सहज गन्तव्य बन्दै गएको छ।

बोटबिरुवामै सीमित नरही, चेलीले ‘चेलीको चिया’मार्फत खानपान र संस्कृतिलाई पनि जोड्ने प्रयास गरेकी छन्। यहाँ गुरुङ समुदायका रैथाने परिकारहरूलाई प्राथमिकता दिइन्छ। चामलको जाँड ‘कोँइपा’, कोदोबाट बनाइने ‘नारेपा’ लगायतका परम्परागत पेय पदार्थ, साथै घिउमा तयार गरिने सेलरोटी यहाँका विशेष आकर्षण हुन्। सँगसँगै शाकाहारी र मांसाहारी परिकार, खाजा सेट र हल्का पेय पदार्थहरू पनि उपलब्ध छन्।

चेली गुरुङ यसअघि लामो समय सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय थिइन्। उनले करिब एक दशक लैंगिक समानता र द्वन्द्व व्यवस्थापनको क्षेत्रमा काम गरेकी अनुभव छ। त्यही अनुभवका बीचमा उनले आत्मशान्तिको खोज गर्दै प्रकृतिसँग नजिकिने बाटो रोजिन्, जसको परिणाम आज ‘आशिमाला प्लान्ट्स’को रूपमा देखिएको छ।

उनी भन्छिन्, बोटबिरुवाले मानिसलाई शान्त राख्न र सकारात्मक ऊर्जा दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही सन्देश फैलाउन आफूले यो प्रयास सुरु गरेको उनको भनाइ छ।