काठमाडौँका जात्रासँग जोडिएको ऐतिहासिक ‘गुर्जु पल्टन’

काठमाडौँ उपत्यकाका प्रमुख जात्रा, पर्व र सांस्कृतिक समारोहमा देखिने ‘गुर्जु पल्टन’ नेपाली सेनाको करिब ३०० वर्ष पुरानो परम्परागत गुल्म हो। राष्ट्रिय एकीकरणका क्रममा पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाबाट ल्याएको शार्दूल जंग गुल्म नै पछि गुर्जु पल्टनका रूपमा परिचित भएको मानिन्छ।

वि.सं. १९०४ तिर तत्कालीन बडागुरुज्यू विजयराज पाण्डेको सुरक्षामा खटिएपछि सर्वसाधारणले यसलाई ‘गुरुज्यूको पल्टन’ भन्न थालेका थिए। यही नाम समयसँगै अपभ्रंश हुँदै ‘गुर्जु पल्टन’ बनेको इतिहासमा उल्लेख छ।

गुर्जु पल्टनका सैनिकहरू कालो दौरा–सुरुवाल, सेतो बेल्ट र पहेँलो मोजासहितको विशिष्ट पोसाकमा सजिन्छन्। उनीहरूले आज पनि परम्परागत भरुवा बन्दुक बोकेर विभिन्न समारोहमा सलामी दिने गर्छन्।

इन्द्रजात्रा, रातो मच्छिन्द्रनाथ रथयात्रा, भोटो जात्रा, सेतो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा तथा दशैँको फूलपाती भित्र्याउने समारोहलगायत उपत्यकाका प्रमुख सांस्कृतिक पर्वमा गुर्जु पल्टनको उपस्थिति अनिवार्यजस्तै मानिन्छ। जात्राका क्रममा यस पल्टनले परम्परागत धुन बजाउने र औपचारिक सलामी दिने कार्यसमेत गर्छ।

एक समय उपत्यकामा गोरखाली सेनाको प्रतीकका रूपमा चिनिएको गुर्जु पल्टन आज भने नेपाली सेना, इतिहास र काठमाडौँको जीवित सांस्कृतिक सम्पदाबीचको महत्वपूर्ण सेतुका रूपमा स्थापित भएको छ।