इजरायली नयाँ मिडिया कलाकार ओहर मारोम मंक को एकल कला प्रदर्शनी ‘Where the Water Falls’ ललितपुरस्थित आर्टूडियो मा आयोजना गरिएको छ।

आर्टुडियो इन्टरनेशनल आर्टिस्ट रेसिडेन्सी (AIAR) अन्तर्गत काठमाडौं बसाइँका क्रममा विकसित गरिएको उक्त प्रदर्शनी ५ जुन २०२६ मा आर्टुडियोको पाटन विङ, नकबहिलमा उद्घाटन गरिएको हो। प्रदर्शनीमा कलाकार, क्युरेटर, सांस्कृतिककर्मी, विद्यार्थी तथा सर्वसाधारणको सहभागिता रहेको थियो।

भिडियो, इन्स्टलेसन, मुभिङ इमेज तथा नयाँ मिडिया अभ्यासमार्फत तयार गरिएको प्रदर्शनीले स्मृति, अनुष्ठान, पानी प्रणाली, दृश्यता तथा सामूहिक जिम्मेवारीसँग सम्बन्धित समकालीन विषयलाई प्रस्तुत गरेको छ। कलाकारले काठमाडौंको सामाजिक–सांस्कृतिक परिवेश, परम्परागत हिटी प्रणाली, विहार संस्कार, सार्वजनिक संरचना तथा निगरानी संस्कृतिबाट प्रेरणा लिएर कृति निर्माण गरेका हुन्।

प्रदर्शनीलाई ‘The Wells/Hiti’, ‘The Priest’ र ‘The Green Man’ गरी तीन भागमा विभाजन गरिएको छ। पहिलो भागले परम्परागत हिटी प्रणालीको सांस्कृतिक र सामाजिक महत्वलाई उजागर गर्छ भने दोस्रो भागले पाटनस्थित Golden Monastery का बाल पुजारीको दैनिक अनुष्ठानिक यात्रामार्फत भक्ति र सामूहिक जिम्मेवारीको विषय उठाउँछ। तेस्रो भाग ‘The Green Man’ ले प्रविधि, श्रम, निगरानी र संस्थागत संरचनाभित्र अदृश्य रूपमा सक्रिय मानिसहरूको अवस्थालाई प्रतीकात्मक रूपमा चित्रण गरेको छ।

कलाकार मंकका अनुसार प्रदर्शनीले “पानी, कविता, सामूहिकता, बालबालिका र समाजमा ओझेलमा परेका मानिसहरूलाई नबिर्सन” स्मरण गराउँछ।

आर्टुडियोका संस्थापक Kailash K. Shrestha ले अन्तर्राष्ट्रिय रेसिडेन्सी कार्यक्रमलाई अर्थपूर्ण कलात्मक आदानप्रदानको माध्यम र नेपाललाई समकालीन कलाको वैश्विक केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने दीर्घकालीन प्रयासको हिस्सा भएको बताए।

प्रदर्शनी ६ र ७ जुन २०२६ सम्म बिहान ११ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सर्वसाधारणका लागि खुला रहने आयोजकले जनाएको छ।

तमु समाज तनहुँले काठमाडौँमा घाँटु भोजको आयोजना गरेको छ।

तमु गुरुङ समुदायले बैशाख पुर्णिमा अर्थात चण्डीपुर्णिमामा नचाइने मौलिक नृत्य घाटु नाच सेलाउए पश्चात घाटुभोजको आयोजना गर्ने गर्दछ।

बुद्ध जयन्ति अर्थात् बैशाख पुर्णिमाको बेला तीनदिन सम्म गुरुङ समुदायले लोक कथामा आधारित घाँटु नाच नाच्ने गरिदै आएको छ। यस पटक पनि भर्खरै घाँटु नाच सकिएको छ तसर्थ घाटु भोज अर्थात घाटु खोएको आयोजना गरिएको छ।

घाटु धुरे संगै गुरुङ समुदायले आफ्नो मौलीक नृत्य चुड्काको शुरुवात गर्ने गर्छन। यसै विच काठमाडौँको मनमैजुमा तमु समाज तनहुँले शनिबार घाटु भोजको आयोजना गरेको छ।

काठमाडौँमा रहेका विभिन्न तमु गुरुङ समुदायका मानिसहरुको उपस्थितिमा उक्त घाटु भोज सम्पन्न भएको छ। निम्तालु हरुले आ-आफ्नो समाजको तर्फबाट घाटुभोजमा चुड्का नाच देखाउने गरेको छ।

चुड्का नाचका केहि तस्विरहरु :

भक्तपुरको मध्यपुर थिमि–राधे राधे चोकमा रहेको अग्लो र अधुरो भवन धेरै वर्षदेखि स्थानीय तथा यात्रुहरूको चासोको विषय बनेको छ।

अरनिको राजमार्गबाट सजिलै देखिने यो भवन करिब १७ तला अग्लो छ र भक्तपुर क्षेत्रकै एक प्रमुख चिनारीजस्तै बनेको छ।

सुरुमा यस भवनलाई अत्याधुनिक लक्जरी होटलका रूपमा सञ्चालन गर्ने योजना बनाइएको थियो। होटलसँगै व्यापारिक कम्प्लेक्स र कार्यालयहरू पनि राख्ने लक्ष्य थियो। धेरै मानिसले यो भवन भारतीय अभिनेता गोविन्दाको भएको भन्ने विश्वास गरे पनि त्यो सत्य होइन।

गोविन्दा एक पटक भवन अवलोकनका लागि आएका कारण यस्तो हल्ला फैलिएको हो। वास्तवमा यो परियोजना नेपाली व्यावसायिक समूह शौरभ ग्रुप तथा अन्य लगानीकर्तासँग सम्बन्धित रहेको बताइन्छ।

निर्माण कार्य सन् २०१७ तिरबाट रोकिएको मानिन्छ। विदेशी लगानी, लगानीकर्ताबीचको विवाद, कानुनी प्रक्रिया तथा आर्थिक व्यवस्थापनका समस्या जस्ता कारणले काम अघि बढ्न नसकेको बताइन्छ।

साथै, यति ठूलो संरचना निर्माण गर्दा आवश्यक पर्ने केही प्राविधिक तथा प्रशासनिक प्रक्रियाले पनि परियोजना प्रभावित भएको चर्चा छ।

वर्षौंदेखि अधुरो अवस्थामा रहेको यो भवनको सुरक्षाबारे पनि चिन्ता व्यक्त हुँदै आएको छ। झ्याल–ढोका नलागेको र खुला अवस्थामा रहेको संरचना घाम, पानी र मौसमको असरमा परिरहेको छ।

स्थानीयवासी तथा प्राविधिकहरूका अनुसार यसको नियमित परीक्षण र उचित व्यवस्थापन आवश्यक छ। सांस्कृतिक सम्पदाले चिनिएको भक्तपुरमा यो अधुरो भवन अहिले पनि रहस्य र चासोको विषय बनेको छ।