वर्षा र सहकालका देवता मानिने रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ जावलाखेल पुगेको चौथो दिन, हजारौँ भक्तजन र दर्शकहरूको उपस्थितिमा बहुप्रतीक्षित भोटो जात्रा सम्पन्न भएको छ।

सयौँ वर्ष पुरानो परम्पराअनुसार मणिमाणिक्य जडित रहस्यमय भोटो सर्वसाधारणलाई देखाइयो। भोटो देखाउने क्षण हेर्न जावलाखेलमा जनसागर उर्लिएको थियो।

विशेष समारोहमा राष्ट्रपति राम चन्द्र पौडेल, उपराष्ट्रपति राम साहाय यादव,प्रधामन्त्री बालेन शाह तथा अन्य विशिष्ट व्यक्तित्वहरू सहभागी भए। ललितपुरकी कुमारीबाट टीका र प्रसाद ग्रहण गरेपछि भोटो दर्शनको कार्यक्रम सम्पन्न भयो।

लिच्छवीकालदेखि चलिआएको विश्वास गरिएको यो जात्राले केवल धार्मिक आस्था मात्र होइन, काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक पहिचान र ऐतिहासिक विरासतलाई पनि जीवन्त राख्दै आएको छ।

भोटो देखाइएसँगै उपत्यकाको सबैभन्दा लामो र प्रसिद्ध जात्रा रातो मछिन्द्रनाथ जात्रा यस वर्षका लागि औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएको छ।

इजरायली नयाँ मिडिया कलाकार ओहर मारोम मंक को एकल कला प्रदर्शनी ‘Where the Water Falls’ ललितपुरस्थित आर्टूडियो मा आयोजना गरिएको छ।

आर्टुडियो इन्टरनेशनल आर्टिस्ट रेसिडेन्सी (AIAR) अन्तर्गत काठमाडौं बसाइँका क्रममा विकसित गरिएको उक्त प्रदर्शनी ५ जुन २०२६ मा आर्टुडियोको पाटन विङ, नकबहिलमा उद्घाटन गरिएको हो। प्रदर्शनीमा कलाकार, क्युरेटर, सांस्कृतिककर्मी, विद्यार्थी तथा सर्वसाधारणको सहभागिता रहेको थियो।

भिडियो, इन्स्टलेसन, मुभिङ इमेज तथा नयाँ मिडिया अभ्यासमार्फत तयार गरिएको प्रदर्शनीले स्मृति, अनुष्ठान, पानी प्रणाली, दृश्यता तथा सामूहिक जिम्मेवारीसँग सम्बन्धित समकालीन विषयलाई प्रस्तुत गरेको छ। कलाकारले काठमाडौंको सामाजिक–सांस्कृतिक परिवेश, परम्परागत हिटी प्रणाली, विहार संस्कार, सार्वजनिक संरचना तथा निगरानी संस्कृतिबाट प्रेरणा लिएर कृति निर्माण गरेका हुन्।

प्रदर्शनीलाई ‘The Wells/Hiti’, ‘The Priest’ र ‘The Green Man’ गरी तीन भागमा विभाजन गरिएको छ। पहिलो भागले परम्परागत हिटी प्रणालीको सांस्कृतिक र सामाजिक महत्वलाई उजागर गर्छ भने दोस्रो भागले पाटनस्थित Golden Monastery का बाल पुजारीको दैनिक अनुष्ठानिक यात्रामार्फत भक्ति र सामूहिक जिम्मेवारीको विषय उठाउँछ। तेस्रो भाग ‘The Green Man’ ले प्रविधि, श्रम, निगरानी र संस्थागत संरचनाभित्र अदृश्य रूपमा सक्रिय मानिसहरूको अवस्थालाई प्रतीकात्मक रूपमा चित्रण गरेको छ।

कलाकार मंकका अनुसार प्रदर्शनीले “पानी, कविता, सामूहिकता, बालबालिका र समाजमा ओझेलमा परेका मानिसहरूलाई नबिर्सन” स्मरण गराउँछ।

आर्टुडियोका संस्थापक Kailash K. Shrestha ले अन्तर्राष्ट्रिय रेसिडेन्सी कार्यक्रमलाई अर्थपूर्ण कलात्मक आदानप्रदानको माध्यम र नेपाललाई समकालीन कलाको वैश्विक केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने दीर्घकालीन प्रयासको हिस्सा भएको बताए।

प्रदर्शनी ६ र ७ जुन २०२६ सम्म बिहान ११ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सर्वसाधारणका लागि खुला रहने आयोजकले जनाएको छ।

‘भक्तराज आचार्य राष्ट्रिय संगीत सम्मान-२०८२’ वरिष्ठ गायिका मीरा राणा र वरिष्ठ संगीतकार सी.के. रसाइलीलाई प्रदान गरिएको छ।

उनीहरूलाई नगद १ लाख रूपैयाँ र ताम्रपत्रसहित सम्मान गरिएको हो। भक्तराज आचार्यको योगदानको सम्मानस्वरूप स्थापना गरिएको उक्त सम्मानमा नेपाली संगीत क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूलाई सम्मानित गर्ने गरिएको छ। 

त्यसैगरी, ‘सुशीला आचार्य सुस्वास्थ्य कामना सम्मान २०८२’ संगीतकर्मी दीपक थापा र अभिनेता पवन मैनालीलाई प्रदान गरिएको छ। उनीहरूलाई ५० हजार रूपैयाँसहित सम्मान गरिएको हो। स्वास्थ्य उपचार आवश्यक पर्ने कलाकारहरूलाई प्रोत्साहन र सहयोग गर्ने उद्देश्यले यो सम्मान दिने गरिएको छ। 

आइतबार ललितपुरमा आयोजित कार्यक्रममा भक्तराज आचार्य संगीत प्रतिष्ठानकी अध्यक्ष सुशीला आचार्य र सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफरका संस्थापक तथा प्रबन्ध निर्देशक चन्द्र टण्डनले सम्मान प्रदान गरेका हुन्। 

भक्तराज आचार्य संगीत प्रतिष्ठान र सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफरको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा संगीत क्षेत्रका कलाकारहरूको बाक्लो उपस्थिति थियो। 

भजन शिरोमणि भक्तराज आचार्यका गीत र संगीतले नेपाली सांगीतिक क्षेत्रमा विशेष स्थान बनाएका छन्। 

आचार्यको वि.स. २०८० साल फागुनमा निधन भएको थियो।