राजधानी काठमाडौँ शहरबाट नजिकै, रिङ्गरोड छोडेर करिव २ किलोमिटर टाढा, हरियाली र थरीथरीका फुलहरुले भरिएको शान्त वातावरणमा छ ‘आशिमाला प्लान्ट्स’।

प्रकृति प्रेमीहरूका लागि बोटबिरुवा, अर्गानिक जीवनशैली र रैथाने संस्कृतिलाई एउटै थलोमा जोड्ने प्रयासस्वरूप चेली गुरुङले यसलाई स्थापना गरेकी हुन्।

परिवारको साथ र सहयोगमा सुरु गरिएको ‘आशिमाला’ नाम आफैंमा अर्थपूर्ण छ। गुरुङ भाषामा ‘आशिमाला’ लाई शुभ वा शुभकामनाको रुपमा लिइन्छ। यही भावनालाई आत्मसात गर्दै चेलीले बोटबिरुवामार्फत मानिसलाई प्रकृतिसँग जोड्ने लक्ष्य राखेकी छन्।

‘आशिमाला प्लान्ट्स’मा विभिन्न प्रकारका फूल फुल्ने तथा नफुल्ने (अर्नामेन्टल) बिरुवाहरू, साथै सकुलेन्ट प्रजातिका आकर्षक बिरुवाहरू उपलब्ध छन्। धेरैजसो बिरुवाहरू यहीँ उत्पादन गरिन्छ भने केही बाहिरबाट ल्याएर पनि बिक्री–वितरण गरिन्छ। गमला र आवश्यक सामग्रीसमेत एउटै ठाउँमा पाइने भएकाले यो स्थान बगैँचा र इनडोर प्लान्टप्रेमीहरूका लागि सहज गन्तव्य बन्दै गएको छ।

बोटबिरुवामै सीमित नरही, चेलीले ‘चेलीको चिया’मार्फत खानपान र संस्कृतिलाई पनि जोड्ने प्रयास गरेकी छन्। यहाँ गुरुङ समुदायका रैथाने परिकारहरूलाई प्राथमिकता दिइन्छ। चामलको जाँड ‘कोँइपा’, कोदोबाट बनाइने ‘नारेपा’ लगायतका परम्परागत पेय पदार्थ, साथै घिउमा तयार गरिने सेलरोटी यहाँका विशेष आकर्षण हुन्। सँगसँगै शाकाहारी र मांसाहारी परिकार, खाजा सेट र हल्का पेय पदार्थहरू पनि उपलब्ध छन्।

चेली गुरुङ यसअघि लामो समय सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय थिइन्। उनले करिब एक दशक लैंगिक समानता र द्वन्द्व व्यवस्थापनको क्षेत्रमा काम गरेकी अनुभव छ। त्यही अनुभवका बीचमा उनले आत्मशान्तिको खोज गर्दै प्रकृतिसँग नजिकिने बाटो रोजिन्, जसको परिणाम आज ‘आशिमाला प्लान्ट्स’को रूपमा देखिएको छ।

उनी भन्छिन्, बोटबिरुवाले मानिसलाई शान्त राख्न र सकारात्मक ऊर्जा दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही सन्देश फैलाउन आफूले यो प्रयास सुरु गरेको उनको भनाइ छ।

विश्वप्रसिद्ध अमेरिकी राइड–सेयरिङ कम्पनी उवर नेपालमा औपचारिक प्रवेश गर्ने तयारीमा रहेको छ। पछिल्लो समय नेपाली बजारमा चलेको चर्चा र विभिन्न स्रोतका अनुसार कम्पनीले आगामी केही महिनाभित्रै सेवा सुरु गर्ने लक्ष्यसहित आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइरहेको छ।

उबरले नेपाल सरकारको परिमार्जित सेवा उद्योगसम्बन्धी कानुनअनुसार दर्ता प्रक्रिया अगाडि बढाउन कानुनी परामर्श लिइरहेको बताइएको छ। राइड–सेयरिङलाई व्यवस्थित बनाउन ल्याउन लागिएको अन्तरिम मापदण्डअनुसार नै कम्पनीले आफ्नो सञ्चालन मोडेल तयार गरिरहेको बुझिएको छ।

यसैबीच, उबरका प्रतिनिधिहरूले केही समयअघि नेपाल भ्रमण गरी यहाँको बजार, ट्राफिक अवस्था तथा सम्भाव्यता अध्ययन गरिसकेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्। विगतमा चौधरी ग्रुप सँग सहकार्यमा आउने चर्चा भए पनि हाल कम्पनीले आफ्नै मोडेल वा स्थानीय प्रतिनिधिमार्फत प्रवेश गर्ने तयारी गरेको स्रोतको दाबी छ।

सन् २००९ मा अमेरिकाको सान फ्रान्सिस्कोबाट सुरु भएको उबर हाल विश्वका ७० भन्दा बढी देशमा सञ्चालनमा रहेको छ। यो परम्परागत ट्याक्सी कम्पनी नभई मोबाइल एपमार्फत चालक र यात्रुलाई जोड्ने डिजिटल प्लेटफर्म हो। यसअन्तर्गत कार राइड, मोटरसाइकल सेवा, प्रिमियम सेवा तथा उवर इट्स जस्ता सेवा उपलब्ध छन्।

नेपालको बजारमा अहिले पठाओ, ईनड्राइभ र याङ्गो जस्ता कम्पनीहरू सक्रिय छन्। यद्यपि, उबरको आगमनले प्रतिस्पर्धा थप चर्किने र सेवाको गुणस्तर सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उबरले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सुरक्षा फिचर—लाइभ ट्र्याकिङ, राइड इन्स्योरेन्स र चालकको पृष्ठभूमि प्रमाणीकरण—मार्फत प्रयोगकर्ताको विश्वास जित्न सक्छ। साथै, नेपाल आउने विदेशी पर्यटकका लागि समेत यो सेवा उपयोगी बन्ने देखिन्छ।

तर, स्थापित प्रतिस्पर्धीबीच उबरले मूल्य निर्धारण र चालकलाई दिने सुविधा क्षेत्रमा चुनौती सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ।

हालसम्म कम्पनीले आधिकारिक रूपमा लन्च मिति सार्वजनिक नगरे पनि, उबरको नेपाल प्रवेशले डिजिटल यातायात क्षेत्रलाई थप व्यवस्थित, सुरक्षित र प्रतिस्पर्धात्मक बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

काठमाडौंको दक्षिण–पश्चिम क्षेत्रमा अवस्थित बल्खु चोक ऐतिहासिक महत्व बोकेको प्रमुख यातायात केन्द्रका रूपमा परिचित छ।

‘बल्खु’ नामको उत्पत्तिबारे विभिन्न जनश्रुति पाइन्छन्। कतिपयका अनुसार हिमाली भेगका मानिसले लगाउने ‘बख्खु’ शब्दबाट अपभ्रंश भई ‘बल्खु’ बनेको हो भने, नजिकै बग्ने बल्खु खोलाका कारण पनि यो नाम रहन गएको मानिन्छ। लिच्छविकालमै यो क्षेत्र महत्वपूर्ण सुरक्षा विन्दु र व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकसित भएको इतिहास छ।

हाल बल्खु चोकबाट चक्रपथ हुँदै कलङ्की, एकान्तकुना र कोटेश्वर पुग्न सकिन्छ भने बल्खु–दक्षिणकाली सडकमार्फत चोभार, फर्पिङ हुँदै दक्षिणकाली मन्दिरसम्म जोडिन्छ। यस्तै, यहाँबाट कीर्तिपुर र त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्षेत्र पनि सजिलै पुगिन्छ।

आज बल्खु चोक देशकै ठूलो तरकारी तथा फलफूल बजार र त्रिभुवन विश्वविद्यालयको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयका कारण अत्यन्त व्यस्त केन्द्र बनेको छ।

बल्खु चोक र यस वरपरको क्षेत्रको ड्रोन फोटो हेरौं-