काठमाडौँको थापाथली स्थित सुकुम्बासी बस्ती पूर्ण रूपमा हटाइएको छ। शनिबार विहानै देखि सरकारले डोजर परिचालन गरेर सुकुम्बासी बस्ति हटाएको हो।

स्थानीय प्रशासनले केही घण्टा समय दिएर बासिन्दालाई सामान सुरक्षित रूपमा निकाल्न आग्रह गरेपछि डोजर प्रयोग गरी टहरा तथा अस्थायी संरचनाहरू भत्काइएको थियो। धेरै बासिन्दाले स्वयं पनि आफ्ना संरचना हटाउँदै सामान व्यवस्थापन गरेका थिए।

बस्ति हटाउने क्रममा ठूलो संख्यामा जनपद प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र महानगर प्रहरी बल परिचालन गरिएको थियो। सुरुमा दुई वटा डोजर प्रयोग गरिएकोमा पछि थप उपकरण ल्याइ तीनभन्दा बढी डोजर, क्रेन र टिपरसमेत परिचालन गरियो। कुनै अप्रिय घटना नहोस् भन्ने उद्देश्यले एम्बुलेन्स पनि तयारी अवस्थामा राखिएको थियो।

बस्ती हटाइएपछि त्यहाँका परिवारलाई अस्थायी रूपमा दशरथ रंगशाला मा लगिएको छ। त्यहाँ प्रारम्भिक स्क्रिनिङपछि विभिन्न स्थानमा बनाइएका होल्डिङ सेन्टरमा स्थानान्तरण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।

पुनर्स्थापनाका लागि नागार्जुन लगायत विभिन्न क्षेत्रमा आवास युनिट तथा भवनहरू तयारी अवस्थामा राखिएका छन्। साथै, कीर्तिपुर, भक्तपुर (बोडे), खरीपाटी र चाँदबाग क्षेत्रमा पनि अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ।

सरकारले हटाइएका परिवारलाई खानाको व्यवस्था मिलाउनुका साथै पानी, बिजुली र शौचालयजस्ता आधारभूत सुविधा सुनिश्चित गरिएको जनाएको छ। साथै, वास्तविक सुकुम्बासीको पहिचान गरी डिजिटल प्रणालीमार्फत विस्तृत विवरण संकलन गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ।

पछिल्लो केही दिनयता काठमाडौं उपत्यकामा वायु प्रदूषण बढेको छ।

अहिले यहाँको वायु गुणस्तर सूचकांक १८० देखि १९० भन्दा माथि पुगेको छ, जुन ‘अस्वस्थ’ स्तर हो।

आइक्यु एयरका अनुसार बुधबार काठमाडौं विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहर बनेको छ। यहाँको एक्युआई २५५ पुगेको छ।

प्रदूषण बढेसँगै आकाश धुम्म देखिएको छ, र हावामा धुलो र धुवाँ धेरै भएको छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूले विशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दीर्घरोगीलाई सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्।

आवश्यक नपरेसम्म बाहिर ननिस्कन, मास्क लगाउन र बाहिर व्यायाम नगर्न सुझाव दिइएको छ।

राजधानी काठमाडौँ शहरबाट नजिकै, रिङ्गरोड छोडेर करिव २ किलोमिटर टाढा, हरियाली र थरीथरीका फुलहरुले भरिएको शान्त वातावरणमा छ ‘आशिमाला प्लान्ट्स’।

प्रकृति प्रेमीहरूका लागि बोटबिरुवा, अर्गानिक जीवनशैली र रैथाने संस्कृतिलाई एउटै थलोमा जोड्ने प्रयासस्वरूप चेली गुरुङले यसलाई स्थापना गरेकी हुन्।

परिवारको साथ र सहयोगमा सुरु गरिएको ‘आशिमाला’ नाम आफैंमा अर्थपूर्ण छ। गुरुङ भाषामा ‘आशिमाला’ लाई शुभ वा शुभकामनाको रुपमा लिइन्छ। यही भावनालाई आत्मसात गर्दै चेलीले बोटबिरुवामार्फत मानिसलाई प्रकृतिसँग जोड्ने लक्ष्य राखेकी छन्।

‘आशिमाला प्लान्ट्स’मा विभिन्न प्रकारका फूल फुल्ने तथा नफुल्ने (अर्नामेन्टल) बिरुवाहरू, साथै सकुलेन्ट प्रजातिका आकर्षक बिरुवाहरू उपलब्ध छन्। धेरैजसो बिरुवाहरू यहीँ उत्पादन गरिन्छ भने केही बाहिरबाट ल्याएर पनि बिक्री–वितरण गरिन्छ। गमला र आवश्यक सामग्रीसमेत एउटै ठाउँमा पाइने भएकाले यो स्थान बगैँचा र इनडोर प्लान्टप्रेमीहरूका लागि सहज गन्तव्य बन्दै गएको छ।

बोटबिरुवामै सीमित नरही, चेलीले ‘चेलीको चिया’मार्फत खानपान र संस्कृतिलाई पनि जोड्ने प्रयास गरेकी छन्। यहाँ गुरुङ समुदायका रैथाने परिकारहरूलाई प्राथमिकता दिइन्छ। चामलको जाँड ‘कोँइपा’, कोदोबाट बनाइने ‘नारेपा’ लगायतका परम्परागत पेय पदार्थ, साथै घिउमा तयार गरिने सेलरोटी यहाँका विशेष आकर्षण हुन्। सँगसँगै शाकाहारी र मांसाहारी परिकार, खाजा सेट र हल्का पेय पदार्थहरू पनि उपलब्ध छन्।

चेली गुरुङ यसअघि लामो समय सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय थिइन्। उनले करिब एक दशक लैंगिक समानता र द्वन्द्व व्यवस्थापनको क्षेत्रमा काम गरेकी अनुभव छ। त्यही अनुभवका बीचमा उनले आत्मशान्तिको खोज गर्दै प्रकृतिसँग नजिकिने बाटो रोजिन्, जसको परिणाम आज ‘आशिमाला प्लान्ट्स’को रूपमा देखिएको छ।

उनी भन्छिन्, बोटबिरुवाले मानिसलाई शान्त राख्न र सकारात्मक ऊर्जा दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही सन्देश फैलाउन आफूले यो प्रयास सुरु गरेको उनको भनाइ छ।