Feature
ईतिहास बन्यो नेपालकै पुरानो सुकुम्बासी बस्ती
काठमाडौँको सहरी विकास र नदी सभ्यताको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण अध्याय औपचारिक रूपमा बन्द भएको छ। नेपालकै सबैभन्दा पुरानो मानिने बल्खु सुकुम्बासी बस्ती अब इतिहास बनेको छ—यसको भौतिक अस्तित्व पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छ।
बल्खु र टेकु (वंशीघाट) क्षेत्रका यी बस्तीहरूको सुरुआत २०४० को दशकतिर भएको मानिन्छ। २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि ग्रामीण भेगबाट रोजगारी र अवसरको खोजीमा काठमाडौँ भित्रिनेहरूको संख्या बढ्दै गयो। बागमती र विष्णुमती नदी किनारका सरकारी जमिनमा साना टहराहरूबाट सुरु भएको बसोबास विस्तारै ठूलो बस्तीमा परिणत भयो।
विशेषगरी २०५२ सालपछि सुरु भएको सशस्त्र द्वन्द्वले गाउँबाट विस्थापित भएका हजारौँ मानिसहरूका लागि बल्खु र टेकु क्षेत्र आश्रयस्थल बने। करिब चार दशकसम्म यी बस्तीहरू केवल बसोबासको केन्द्र मात्र होइन, काठमाडौँको अनौपचारिक श्रम बजारको आधार समेत बने।
सरकारले बागमती र विष्णुमती नदीको संरक्षण, सौन्दर्यकरण तथा अतिक्रमण हटाउने उद्देश्यसहित ‘बागमती सभ्यता एकीकृत विकास’ कार्यक्रम अघि बढायो। यही योजनाअन्तर्गत नदी किनारका सुकुम्बासी बस्तीहरू हटाउने निर्णय गरियो।
धेरै पटकको सूचना र चेतावनीपछि पनि बस्ती खाली नभएपछि अन्ततः डोजर प्रयोग गरेर संरचनाहरू हटाइयो। यससँगै, दशकौँदेखि उभिएको बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको भौतिक स्वरूप पूर्ण रूपमा समाप्त भयो। सरकारले यसलाई कानुनी राज्यको कार्यान्वयन र व्यवस्थित सहर निर्माणतर्फको महत्वपूर्ण कदमको रूपमा व्याख्या गरेको छ।
भौतिक संरचना हटे पनि यसले उठाएका सामाजिक र मानवीय प्रश्नहरू भने अझै जीवित छन्। वर्षौँदेखि त्यहाँ बसोबास गर्दै आएका धेरै परिवारहरू अहिले अनिश्चितताको अवस्थामा छन्।
सरकारले वास्तविक सुकुम्बासीहरूलाई नागार्जुन क्षेत्रमा स्थानान्तरण गर्ने योजना अघि सारेको भए पनि सबैको दीर्घकालीन व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। आवास, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाको सुनिश्चितता अझै प्रमुख बहसको विषय बनेको छ।
बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको अन्त्यले काठमाडौँलाई स्वच्छ, व्यवस्थित र योजनाबद्ध सहर बनाउने दिशामा एउटा ठुलो परिवर्तन संकेत गरेको छ। तर सँगै यसले सामाजिक न्याय, भूमिहीनको अधिकार र समावेशी सहरी विकासको प्रश्नलाई झन् गम्भीर बनाएको छ।
अब बल्खु सुकुम्बासी बस्ती इतिहास बनेको छ—तर यसले छाडेका प्रश्नहरू अझै वर्तमानमै छन्।
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि शहरको केन्द्रभागमा रहेको पुरानो विमानस्थल (पोखरा घरेलु विमानस्थल) हाल साहसिक पर्यटन र हिमाली क्षेत्रका उडानमा केन्द्रित भएको छ ।
सन् १९५८ देखि सञ्चालनमा आएको यो ऐतिहासिक विमानस्थलबाट ठूला व्यावसायिक उडानहरू नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा स्थानान्तरण भइसकेका छन् । यद्यपि, भौगोलिक संवेदनशीलता र प्राविधिक सहजताका कारण पोखरा–जोमसोम रुटको उडान भने अझै पनि यही पुरानो विमानस्थलबाट भइरहेको छ ।
यसका साथै, पोखराको पर्यटनको मुख्य आकर्षण मानिने अल्ट्रालाइट उडान, हेलिकप्टर चार्टर र आकस्मिक उद्धारका उडानहरूका लागि यो विमानस्थल अहिले पनि उत्तिकै व्यस्त र उपयोगी माध्यम बनिरहेको छ ।
काठमाडौंको ऐतिहासिक न्युरोड क्षेत्र अहिले परम्परागत शैलीका आकर्षक सडकबत्तीले नयाँ स्वरूपमा चम्किएको छ।
सम्पदा क्षेत्रको मौलिकता जोगाउँदै आधुनिक सुविधा र सांस्कृतिक पहिचानलाई एकसाथ प्रस्तुत गर्ने उद्देश्यले काठमाडौं महानगरपालिकाले यी बत्ती जडान गरेको हो।
साँझ पर्दै जाँदा बत्तीको मधुरो उज्यालोले न्युरोडका पुराना भवन, गल्ली र सडकलाई अझ मनमोहक बनाएको देखिन्छ।
यसअघि नै घरहरूलाई पुरातन शैलीअनुसार रङरोगन गरिएपछि सडकबत्ती पनि सोही स्वरूपसँग मेल खाने गरी राखिएका हुन्।
स्थानीय व्यवसायीहरूका अनुसार नयाँ बत्ती जडान भएपछि साँझको समयमा न्युरोडको चहलपहल बढेको छ र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक पनि फोटो खिच्न र अवलोकन गर्न आकर्षित हुन थालेका छन्।
यसले सम्पदा संरक्षणसँगै न्युरोडको सौन्दर्य र पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत सकारात्मक योगदान पुर्याएको छ।
माइतीघरदेखि बबरमहल हुँदै बानेश्वरसम्मको सडक खण्ड आज काठमाडौंको आधुनिकता र सहरी सौन्दर्यको एउटा उत्कृष्ट नमुना बनेको छ।
८ लेनको यो फराकिलो सडकमा हिँड्दा उपत्यकाकै बदलिँदो र व्यवस्थित स्वरूपको महसुस हुन्छ।
यस खण्डको सौन्दर्यलाई बिजुलीबजारमा धोबीखोला माथि बनेको आकर्षक ‘नेटवर्क आर्च ब्रिज’ ले झनै भव्य बनाएको छ। कलात्मक शैलीमा निर्माण गरिएको यो आधुनिक पुलले सडकको गरिमालाई थप उचाइ दिएको छ।
सडकको बीचभाग र किनाराहरूमा रोपिएका बोटबिरुवाहरू अचेल राम्रोसँग हुर्किएर हरियाली छाएका छन्, जसले व्यस्त सहरको बीचमा पनि छुट्टै ताजापन दिन्छ।
साँझ परेपछि पुलका आर्चहरू र सडकमा लहरै बलेका आधुनिक बत्तीहरूले यो क्षेत्रलाई निकै आकर्षक र उज्यालो बनाउँछन्।
उज्यालो प्रकाश र हरियालीको यो सुन्दर संयोजनले गर्दा यो सडक खण्ड काठमाडौंको एउटा गौरव र लोभलाग्दो परिचय बनेको छ।
-
Art2 weeks agoरंगमञ्चमा स्यालसिंह
-
entertainment4 weeks agoजावलाखेल पुग्यो रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ
-
Auto4 weeks agoनेपालमा सार्वजनिक भयो नयाँ टिभीएस एन्ट्रोक १२५ रेस एक्सपी ब्लेज ब्लु
-
entertainment2 weeks agoकमल एक्चै मगरको ‘बाछिटा’ले जित्यो प्रथम पुरस्कार
-
Art3 weeks agoद टेस्ट अफ सेलरोटी
-
Art3 weeks ago‘टप अफ द वर्ल्ड’ थिमसँगै सुरु भयो मिस नेपाल २०२६ को यात्रा
-
Art4 weeks agoऐतिहासिक भोटो जात्रा सम्पन्न (तस्विरहरु)
-
entertainment3 weeks agoकाठमाडौँका जात्रासँग जोडिएको ऐतिहासिक ‘गुर्जु पल्टन’
You must be logged in to post a comment Login