Feature
ईतिहास बन्यो नेपालकै पुरानो सुकुम्बासी बस्ती
काठमाडौँको सहरी विकास र नदी सभ्यताको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण अध्याय औपचारिक रूपमा बन्द भएको छ। नेपालकै सबैभन्दा पुरानो मानिने बल्खु सुकुम्बासी बस्ती अब इतिहास बनेको छ—यसको भौतिक अस्तित्व पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छ।
बल्खु र टेकु (वंशीघाट) क्षेत्रका यी बस्तीहरूको सुरुआत २०४० को दशकतिर भएको मानिन्छ। २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि ग्रामीण भेगबाट रोजगारी र अवसरको खोजीमा काठमाडौँ भित्रिनेहरूको संख्या बढ्दै गयो। बागमती र विष्णुमती नदी किनारका सरकारी जमिनमा साना टहराहरूबाट सुरु भएको बसोबास विस्तारै ठूलो बस्तीमा परिणत भयो।
विशेषगरी २०५२ सालपछि सुरु भएको सशस्त्र द्वन्द्वले गाउँबाट विस्थापित भएका हजारौँ मानिसहरूका लागि बल्खु र टेकु क्षेत्र आश्रयस्थल बने। करिब चार दशकसम्म यी बस्तीहरू केवल बसोबासको केन्द्र मात्र होइन, काठमाडौँको अनौपचारिक श्रम बजारको आधार समेत बने।
सरकारले बागमती र विष्णुमती नदीको संरक्षण, सौन्दर्यकरण तथा अतिक्रमण हटाउने उद्देश्यसहित ‘बागमती सभ्यता एकीकृत विकास’ कार्यक्रम अघि बढायो। यही योजनाअन्तर्गत नदी किनारका सुकुम्बासी बस्तीहरू हटाउने निर्णय गरियो।
धेरै पटकको सूचना र चेतावनीपछि पनि बस्ती खाली नभएपछि अन्ततः डोजर प्रयोग गरेर संरचनाहरू हटाइयो। यससँगै, दशकौँदेखि उभिएको बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको भौतिक स्वरूप पूर्ण रूपमा समाप्त भयो। सरकारले यसलाई कानुनी राज्यको कार्यान्वयन र व्यवस्थित सहर निर्माणतर्फको महत्वपूर्ण कदमको रूपमा व्याख्या गरेको छ।
भौतिक संरचना हटे पनि यसले उठाएका सामाजिक र मानवीय प्रश्नहरू भने अझै जीवित छन्। वर्षौँदेखि त्यहाँ बसोबास गर्दै आएका धेरै परिवारहरू अहिले अनिश्चितताको अवस्थामा छन्।
सरकारले वास्तविक सुकुम्बासीहरूलाई नागार्जुन क्षेत्रमा स्थानान्तरण गर्ने योजना अघि सारेको भए पनि सबैको दीर्घकालीन व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। आवास, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाको सुनिश्चितता अझै प्रमुख बहसको विषय बनेको छ।
बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको अन्त्यले काठमाडौँलाई स्वच्छ, व्यवस्थित र योजनाबद्ध सहर बनाउने दिशामा एउटा ठुलो परिवर्तन संकेत गरेको छ। तर सँगै यसले सामाजिक न्याय, भूमिहीनको अधिकार र समावेशी सहरी विकासको प्रश्नलाई झन् गम्भीर बनाएको छ।
अब बल्खु सुकुम्बासी बस्ती इतिहास बनेको छ—तर यसले छाडेका प्रश्नहरू अझै वर्तमानमै छन्।
नेपालकी २२ वर्षीया सान्वी मण्डलले अन्तर्राष्ट्रिय सौन्दर्य प्रतियोगिता ‘मिस वेलनेस वर्ल्ड २०२६’ को मुख्य उपाधि जितेकी छन्। थाइल्यान्डको बैंककस्थित क्यालिप्सो क्याबरेमा सेप्टेम्बर २७ मा सम्पन्न प्रतियोगितामा उनले विश्वभरका प्रतिस्पर्धीलाई पछि पार्दै उपाधि जितेकी हुन्।
‘ब्युटी विथ वेलनेस’ नारासहित आयोजित प्रतियोगितामा २५ भन्दा बढी देशका सुन्दरी सहभागी थिए। प्रतियोगिताको शीर्ष पाँचमा नेपालसहित क्यानडा, स्विट्जरल्यान्ड, मोरक्को र इटालीका प्रतिनिधि पुगेका थिए। क्यानडाकी प्रतिस्पर्धी प्रथम रनरअप बनिन्।
जनकपुरकी सान्वीले बिजनेस एडमिनिस्ट्रेसन (बीबीए) मा स्नातक गरेकी छन्। उनी यसअघि ‘मिस नेपाल २०२५’ को उत्कृष्ट १२ मा पर्न सफल भएकी थिइन्।
उपाधि जितेपछि सान्वीले युवालाई स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्ने, वातावरणप्रति जिम्मेवार बन्ने तथा ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान र हेरचाहमा जोड दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी छन्।
दशैँ नजिकिँदै गर्दा विगतमा नेपाली आकाशमा देखिने रङ्गीचङ्गी चङ्गाको उमङ्ग हिजोआज भने कम हुँदै गएको छ। दशैँको आगमनसँगै चङ्गा उडाउने परम्परा रहे पनि पछिल्लो समय यसप्रतिको आकर्षण घट्दै गएको देखिन्छ।
यद्यपि, काठमाडौँको चोभार पुग्दा भने केही युवा, बालबालिका तथा परिवार चङ्गा उडाएर रमाइरहेको देखिन्थ्यो। खुला आकाशमुनि चङ्गा उडाउँदै गरेका उनीहरूका लागि चोभारको वातावरण रमाइलो गर्ने अवसर बनेको थियो। कोही चङ्गाको धागो सम्हाल्न व्यस्त थिए भने कोही आकाशमा उडिरहेको चङ्गा हेर्दै रमाइरहेका थिए।
दशैँको समयमा चङ्गा उडाउनु नेपाली समाजमा लामो समयदेखि चलिआएको परम्परा हो। वर्षायाम सकिएर मौसम खुल्ने समय चङ्गा उडाउन अनुकूल मानिन्छ। बदलिँदो जीवनशैली र मनोरञ्जनका नयाँ माध्यमबीच पनि चोभारमा देखिएको यो दृश्यले दशैँसँग जोडिएको पुरानो संस्कृतिको झल्को दिन्छ।
चङ्गा उडाइरहेका युवा र बालबालिकाको उत्साहले हराउँदै गएको यो परम्परालाई अझै जीवन्त राख्ने आशा जगाउँछ।
गायक तथा संगीतकार अमृत क्षेत्रीको शब्द, संगीत र स्वरमा ‘लालुपाते’ बोलको लोक–आधुनिक गीत सार्वजनिक भएको छ। गीतमा चर्चित गायिका शान्तिश्री परियार र क्षेत्रीको स्वर रहेको छ भने संगीत संयोजन नरेन्द्र वियोगीले गरेका छन्।
निकेश खड्काको निर्देशनमा बनेको म्युजिक भिडियोमा अञ्जली अधिकारी, नयन क्षेत्री र अम्बिका क्षेत्रीको अभिनय छ। यो नयनको डेब्यु म्युजिक भिडियो हो।
२२ वर्षदेखि सुरशाला म्युजिक एकेडेमीका संस्थापक अध्यक्ष तथा संगीत प्रशिक्षक रहेका क्षेत्रीका ‘मैले हेर्ने एउटा तारा’, ‘तिमी हौ’ र ‘मग मग’ लगायत गीत चर्चित छन्। उनले दसैँलगत्तै अर्को लोकशैलीको गीत ल्याउने तयारी गरेका छन्।
-
Feature3 weeks ago१२ वर्ष नेतृत्व-पुष्पा तेल्स्यो तमुको प्रेरक यात्राको कथा
-
Feature1 week agoसिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा दैविक साैन्दर्य
-
Fashion3 weeks agoतमु परिवार न्यूयोर्कद्वारा विपद् राहत कोषमा १३ लाख सहयोग
-
Feature1 week agoझिलिमिली बत्तीले सिँगारियो मैतीदेवी मन्दिर
-
Feature3 days agoअमृत क्षेत्री र शान्तिश्री परियारको स्वरमा ‘लालुपाते’
-
Auto3 weeks agoललितपुरमा साझाका ५ ई–माइक्रोबस
-
Feature4 weeks agoभारतीय पूर्वसैनिक गोर्खा ब्रिगेडद्वारा बाढीपीडितका लागि प्रधानमन्त्री राहत कोषमा सहयोग
-
Fashion3 weeks agoप्रयासना गुरुङ बनिन् मिस युनिभर्स नेपाल २०२६
You must be logged in to post a comment Login