Feature
ईतिहास बन्यो नेपालकै पुरानो सुकुम्बासी बस्ती
काठमाडौँको सहरी विकास र नदी सभ्यताको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण अध्याय औपचारिक रूपमा बन्द भएको छ। नेपालकै सबैभन्दा पुरानो मानिने बल्खु सुकुम्बासी बस्ती अब इतिहास बनेको छ—यसको भौतिक अस्तित्व पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छ।
बल्खु र टेकु (वंशीघाट) क्षेत्रका यी बस्तीहरूको सुरुआत २०४० को दशकतिर भएको मानिन्छ। २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि ग्रामीण भेगबाट रोजगारी र अवसरको खोजीमा काठमाडौँ भित्रिनेहरूको संख्या बढ्दै गयो। बागमती र विष्णुमती नदी किनारका सरकारी जमिनमा साना टहराहरूबाट सुरु भएको बसोबास विस्तारै ठूलो बस्तीमा परिणत भयो।
विशेषगरी २०५२ सालपछि सुरु भएको सशस्त्र द्वन्द्वले गाउँबाट विस्थापित भएका हजारौँ मानिसहरूका लागि बल्खु र टेकु क्षेत्र आश्रयस्थल बने। करिब चार दशकसम्म यी बस्तीहरू केवल बसोबासको केन्द्र मात्र होइन, काठमाडौँको अनौपचारिक श्रम बजारको आधार समेत बने।
सरकारले बागमती र विष्णुमती नदीको संरक्षण, सौन्दर्यकरण तथा अतिक्रमण हटाउने उद्देश्यसहित ‘बागमती सभ्यता एकीकृत विकास’ कार्यक्रम अघि बढायो। यही योजनाअन्तर्गत नदी किनारका सुकुम्बासी बस्तीहरू हटाउने निर्णय गरियो।
धेरै पटकको सूचना र चेतावनीपछि पनि बस्ती खाली नभएपछि अन्ततः डोजर प्रयोग गरेर संरचनाहरू हटाइयो। यससँगै, दशकौँदेखि उभिएको बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको भौतिक स्वरूप पूर्ण रूपमा समाप्त भयो। सरकारले यसलाई कानुनी राज्यको कार्यान्वयन र व्यवस्थित सहर निर्माणतर्फको महत्वपूर्ण कदमको रूपमा व्याख्या गरेको छ।
भौतिक संरचना हटे पनि यसले उठाएका सामाजिक र मानवीय प्रश्नहरू भने अझै जीवित छन्। वर्षौँदेखि त्यहाँ बसोबास गर्दै आएका धेरै परिवारहरू अहिले अनिश्चितताको अवस्थामा छन्।
सरकारले वास्तविक सुकुम्बासीहरूलाई नागार्जुन क्षेत्रमा स्थानान्तरण गर्ने योजना अघि सारेको भए पनि सबैको दीर्घकालीन व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। आवास, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाको सुनिश्चितता अझै प्रमुख बहसको विषय बनेको छ।
बल्खु सुकुम्बासी बस्तीको अन्त्यले काठमाडौँलाई स्वच्छ, व्यवस्थित र योजनाबद्ध सहर बनाउने दिशामा एउटा ठुलो परिवर्तन संकेत गरेको छ। तर सँगै यसले सामाजिक न्याय, भूमिहीनको अधिकार र समावेशी सहरी विकासको प्रश्नलाई झन् गम्भीर बनाएको छ।
अब बल्खु सुकुम्बासी बस्ती इतिहास बनेको छ—तर यसले छाडेका प्रश्नहरू अझै वर्तमानमै छन्।
काठमाडौँ महानगरपालिका–३२ स्थित पेप्सीकोला फुटबल ग्राउण्ड निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको छ।
११ ‘ए’ साइडको कृत्रिम घाँसे मैदानमा कार्पेट बिछ्याउने काम पूरा भइसकेको छ भने अब बालुवा भर्ने र अन्तिम फिनिसिङको काम बाँकी छ।
महानगरपालिकाका अनुसार अब करिब दुई महिनाभित्र सम्पूर्ण निर्माण सम्पन्न हुनेछ। कृत्रिम घाँसलाई टिकाउ बनाउने, पानी जम्न नदिने र खेलाडीलाई सुरक्षित रूपमा खेल्न मिल्ने वातावरण तयार गर्न बालुवा हालिनेछ।
साथै वर्षाको पानी सहज निकासका लागि ड्रेनेज प्रणाली र मैदान वरिपरि फुट ट्रयाक पनि निर्माण भइरहेको छ।
धुलाम्मे र अव्यवस्थित रहेको यस मैदान आधुनिक सुविधासहितको खेल मैदानमा रूपान्तरण हुँदैछ।
निर्माण सम्पन्न भएपछि स्थानीय खेलाडी, क्लब र फुटबल प्रतियोगिताका लागि यो मैदान महत्वपूर्ण पूर्वाधार बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पेप्सीकोलासहित काठमाडौँका विभिन्न स्थानमा यस्तै कृत्रिम घाँसे फुटबल मैदान निर्माण गर्ने महानगरपालिकाको योजना पनि अन्तिम चरणतर्फ अघि बढिरहेको छ।
चक्रपथ दोस्रो खण्ड विस्तार ढिलाई हुँदा अधिकांश ठाउँमा घारी बनेको देखिन्छ।
वर्षौंदेखि रोकिएको यो चक्रपथको दोस्रो खण्डमा अहिले —कलंकीदेखि बसुन्धारासम्मको सडक विस्तार अब चिन सरकारको सहयोगमा अघि बढ्ने भएको छ।
८.२ किलोमिटर लामो यस खण्डमा चिन सरकारको सहयोगमा सडक र पुल निर्माण हुने भएको हो।
यो परियोजाको लागी चीन सरकारले करिब ११ अर्ब रूपैयाँ अनुदान दिने भएको छ।
यो परियोजना नयाँ भने होइन। सम्झौता त २०७५ सालमै पनिभइसकेको थियो।
त्यसयता कहिले कोरोना महामारी त कहिले साइट क्लियर नभएको बहानामा चिनियाँ पक्षले काम अघि बढाएन।
२०७९ पुसमा साइट निरीक्षण गर्न आएको चिनियाँ टोलीले पनि वरपरका मन्दिर नहटाई काम नगर्ने अडान राख्दै फर्किएको थियो।
यता सडक विभागले भने आफ्नो दायित्व पूरा गरिसकेको छ—तीन वर्षअघि नै दायाँबायाँका संरचना हटाइसकिएको छ, र सर्भिस लेन तथा ढल निकासको काम पनि आंशिक रूपमा गरिएको छ।
तर पटक–पटकको ताकेता बेवास्ता गर्दै चिनियाँ पक्ष आएन, र खाली राखिएको जग्गामा अहिले बर्खायामको झाडी उम्रिसकेको छ।
अब सम्झौता नवीकरण भएसँगै काम वास्तवमै सुरू हुन्छ कि फेरि अलपत्र बस्छ, हेर्न बाँकी छ।
काठमाडौं–धादिङ जोड्ने नागढुंगा सुरुङमार्गमा शनिबार बिहान ‘नागढुंगा टनेल फन रन एण्ड वाक २०२६’ आयोजना गरिएको छ।
नेपाल सरकार र जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (JICA) को सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा सर्वसाधारणलाई सुरुङमार्गभित्र दौडने र हिँड्ने विशेष अवसर प्रदान गरिएको हो।
सुरुङमार्ग निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको अवसर पारेर आयोजित कार्यक्रमले नेपाल–जापानबीचको मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध तथा पूर्वाधार विकासमा भएको सहकार्यलाई उजागर गरेको छ।
कार्यक्रमस्थलमा नेपाल र जापानका राष्ट्रिय झण्डासहितको ब्यानर राखिएको थियो, जसले दुई देशबीचको दीर्घकालीन साझेदारीको सन्देश दिएको छ।
-
Art4 weeks agoरंगमञ्चमा स्यालसिंह
-
entertainment3 weeks agoकमल एक्चै मगरको ‘बाछिटा’ले जित्यो प्रथम पुरस्कार
-
Art4 weeks ago‘टप अफ द वर्ल्ड’ थिमसँगै सुरु भयो मिस नेपाल २०२६ को यात्रा
-
Art4 weeks agoझण्डा कला महोत्सव २०८३
-
entertainment4 weeks agoसानेपाको आकाशे पुल निर्माण अन्तिम चरणमा
-
entertainment3 weeks agoलोभलाग्दो माइतीघर–बानेश्वर खण्ड
-
entertainment3 weeks agoपरम्परागत बत्तीले झिलिमिली बन्यो न्युरोड
-
entertainment3 weeks agoबत्ती जडानपछि यस्तो देखियो न्युरोड
You must be logged in to post a comment Login