अनिता गुरुङ

कास्कीको धम्पुसको माटोमा जन्मिएकी पुष्पा तेल्स्यो तमुको परिचय गाउँकी छोरीमा मात्र सीमित छैन।

तमु समुदायको भाषा, संस्कार, संस्कृति र पहिचानसँग जोडिएको सामाजिक अभियानमा उहाँले लामो समय नेतृत्व गर्नुभएको छ।

तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रीय महिला समितिको अध्यक्षका रूपमा १२ वर्ष ६ महिना ७ दिन बिताउनुभएकी पुष्पा तेल्स्यो तमु अहिले सल्लाहकार संयोजकको भूमिकामा हुनुहुन्छ।

जानी–नजानी संस्थामा जोडिएर सुरु भएको उहाँको यात्रा विस्तारै नेतृत्वको यात्रामा बदलियो। सुरुवाती दिनमा संस्था र काम सिक्दै अघि बढ्नुभएकी उहाँ आफ्नो कार्यकालको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि भनेको संगठन विस्तार मान्नुहुन्छ।

उहाँको नेतृत्वमा पूर्वदेखि पश्चिमसम्म २० वटा जिल्लामा महिला समिति गठन गर्न सफल भएको उहाँ बताउनुहुन्छ। तर यो उपलब्धिलाई उहाँ आफ्नो व्यक्तिगत सफलता मान्नुहुन्न।

“म सफल हुनु भनेको मेरो समिति सफल हुनु हो। आमाहरूको सहयोगले नै संगठन विस्तार सम्भव भएको हो,” उहाँ भन्नुहुन्छ।

अग्रजहरूको सुझाव र तमु प्ये ल्हु संघको सहकार्यमा अघि बढेको संगठन विस्तारको यात्रा भने त्यति सहज थिएन। विशेषगरी तमु पेता–ल्हुता, संस्कार र संस्कृतिबारे जानकारी कम भएका ठाउँमा पुगेर संगठन निर्माण गर्नु निकै चुनौतीपूर्ण थियो।

नयाँ ठाउँमा पुगेर तमु संस्कार–संस्कृतिबारे बुझाउने, महिलाहरूलाई संगठित गर्ने र संस्थासँग जोड्ने काम उहाँका लागि नेतृत्वको महत्वपूर्ण अनुभव बन्यो।

पुष्प तमुका लागि तमु प्ये ल्हु संघ केवल एउटा संस्था मात्र रहेन। यही संस्थामार्फत उहाँले तमु संस्कार, संस्कृति र पहिचानलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाउनुभयो।

महिला विभागसँगै युवा तथा खेगी विभागका गतिविधिबाट पनि उहाँले धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाउनुभयो। विशेषगरी खेगीहरूको माध्यमबाट पेता–ल्हुता र तमु संस्कारबारे बुझ्ने मौका पाएको उहाँ बताउनुहुन्छ।

संस्थामा आबद्ध भएपछि देशका विभिन्न ठाउँका तमु महिलासँग भेट्ने, उनीहरूका अनुभव सुन्ने र एउटै उद्देश्यका लागि काम गर्ने अवसर उहाँले पाउनुभयो।

यसले उहाँको सामाजिक यात्रा मात्र फराकिलो बनाएन, तमु महिलाको नेतृत्व क्षमता र योगदानलाई नजिकबाट चिन्ने अवसर पनि दियो।

तीन कार्यकालसम्म महिला समितिको नेतृत्व गरेपछि पदबाट बिदा हुने बेला पुष्प तमुको मनमा एउटा सोच आयो—संस्थामा आफ्नो एउटा चिनो छोडेर जाने।

त्यही सोचबाट आफ्ना सासु–ससुराको नाममा महिलाका लागि अक्षयकोष स्थापना गर्ने योजना बन्यो।

तमु प्ये ल्हु संघमा विभिन्न प्रयोजनका अक्षयकोष भए पनि महिलाका लागि छुट्टै अक्षयकोष नरहेको महसुस भएपछि उहाँले महिला प्रतिभालाई प्रोत्साहन र सम्मान गर्ने उद्देश्यले अक्षयकोष स्थापना गर्नुभयो।

त्यसैबाट पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न क्षेत्रमा योगदान गरेका तमु महिलालाई सम्मान गरिँदै आएको छ।

बरिष्ठ सञ्चारकर्मी रिता तमुबाट सुरु भएको सम्मानको यात्रा रेडियो नेपाल गण्डकी प्रदेशकी प्रमुख शान्ति तमु, अधिवक्ता जुना तमु हुँदै पछिल्लो पटक बरिष्ठ सञ्चारकर्मी अनिता तमुसम्म पुगेको छ।

पुष्प तमुका लागि यो सम्मान एउटा व्यक्तिको सम्मान मात्र होइन। तमु समाजमा महिलाले पनि विभिन्न क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान गरिरहेका छन् भन्ने देखाउने माध्यम पनि हो।

“हाम्रा तमु महिलाहरू पनि विभिन्न क्षेत्रमा छन् भन्ने देखाउन र उहाँहरूलाई थप प्रोत्साहन गर्न यो अक्षयकोष स्थापना गरेकी हुँ,” उहाँको भनाइ छ।

महिला समितिले आफ्ना कार्यक्रमहरूमा महिला नेतृत्वलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। प्रमुख अतिथिका रूपमा समेत महिलालाई अगाडि ल्याउने अभ्यासलाई पुष्पा संघको महत्वपूर्ण उपलब्धि मान्नुहुन्छ।

उहाँ भन्नुहुन्छ “यो औपचारिक कार्यक्रम मात्र होइन, महिलाले पनि नेतृत्व गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिने माध्यम हो”।

तमु समाजमा धेरै महिला प्रतिभा र क्षमता भएर पनि अवसरको खोजीमा रहेको उहाँको अनुभव छ। त्यसैले उनीहरूलाई चिन्ने, प्रोत्साहन गर्ने र सम्मान गर्ने वातावरण बनाउनुपर्ने उहाँ बताउनुहुन्छ।

पुष्पा तेल्स्यो तमुको अनुभवमा हरेक पुस्ताको संघर्ष फरक हुन्छ।

अग्रजहरूले संस्था स्थापना र पहिचानका लागि संघर्ष गरे। अहिलेको पुस्ताले त्यसलाई विस्तार, संरक्षण र नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने जिम्मेवारी बोकेको छ।

“त्यतिबेलाको संघर्ष छुट्टै थियो, हाम्रो पालाको संघर्ष पनि छुट्टै छ,” उहाँ भन्नुहुन्छ।

विशेषगरी अहिले संगठन विस्तारसँगै नयाँ पुस्तालाई तमु भाषा, संस्कार र संस्कृतिसँग जोडिराख्नु अर्को चुनौती बनेको उहाँको बुझाइ छ।

उहाँका लागि संस्था कुनै एक व्यक्तिको प्रयासले मात्र चल्ने विषय होइन। नेतृत्व परिवर्तन हुँदै जान्छ, तर संस्था र यसको उद्देश्य निरन्तर अघि बढ्नुपर्छ।

१२ वर्ष ६ महिना ७ दिनको नेतृत्वपछि पुष्प तमु अहिले सल्लाहकार संयोजक हुनुहुन्छ। पद परिवर्तन भए पनि महिला समितिसँगको उहाँको सम्बन्ध भने उस्तै छ।

महिला समितिबाटै पहिलोपटक महिला नेतृत्व गर्ने अवसर पाएकाले महिला समिति भनेपछि आफूलाई विशेष आत्मीयता महसुस हुने उहाँ बताउनुहुन्छ।

त्यसैले नेतृत्वबाट बाहिरिँदा स्थापना गरेको महिला अक्षयकोष उहाँको संस्थाप्रतिको सम्बन्धको एउटा महत्वपूर्ण चिनो बनेको छ।

पूर्वदेखि पश्चिमसम्मका विभिन्न जिल्लाबाट तमु महिलाहरू कार्यक्रममा सहभागी हुन आउँदा उहाँलाई आफ्नो नेतृत्व यात्रा सम्झना हुन्छ।

कठिन यात्रा र मौसमको सामना गर्दै कार्यक्रममा सहभागी हुने दिदीबहिनीप्रति उहाँ आभार व्यक्त गर्नुहुन्छ।

आज पुष्प तमु नेतृत्वको अग्रपंक्तिमा हुनुहुन्न। तर उहाँले निर्माण गरेको संगठनात्मक आधारमा नयाँ नेतृत्वले यात्रा अघि बढाइरहेको छ।

पुष्प तेल्स्यो तमुको कथा १२ वर्ष ६ महिना ७ दिन पदमा बसेको कथा मात्र होइन। यो संगठन निर्माण, महिला नेतृत्व, सांस्कृतिक पहिचान र पुस्तान्तरणको कथा हो।

धम्पुसबाट सुरु भएको उहाँको सामाजिक यात्रा पूर्वदेखि पश्चिमसम्मका तमु महिलालाई एउटै संस्थागत यात्रामा जोड्ने अभियानसँग जोडिएको छ।

उहाँको आफ्नै शब्दमा—

“मेरो सफलता भनेको सम्पूर्ण तमु प्ये ल्हु संघ महिला समिति सफल हुनु हो।”

मेरो नेतृत्वको एउटा अध्याय पूरा भएको छ। तर यात्रा रोकिएको छैन।

नेपाल फोटो लाईब्रेरी

फ्लाइ दुबईले पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट व्यावसायिक उडान सुरु गरेको छ। आज दुबईबाट ११३ जना यात्रु बोकेर आएको विमान पोखरामा अवतरण गरेको हो।

विमानलाई विमानस्थलमा पानीको फोहोराले स्वागत गरिएको थियो। पोखरेलीले यात्रुहरूलाई पनि स्वागत गरे भने आफन्तहरू उनीहरूलाई लिन विमानस्थल पुगेका थिए। फर्किँदा यही विमानले १५३ जना यात्रु लिएर दुबई जानेछ।

तमु धीं यूकेले नेपालका बाढीपीडितका लागि संकलन गरेको रकममध्ये १ करोड ११ लाख ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप राहत कोषमा हस्तान्तरण गरेको छ।

तमु धीं यूकेका अध्यक्ष जुमकाजी गुरुङ नेतृत्वको टोलीले मंगलबार कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई उक्त रकमको चेक हस्तान्तरण गरेको हो। तमु धीं यूकेका महासचिव डा. विशाल गुरुङका अनुसार मंगलबार नै उक्त रकम प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप राहत कोषमा जम्मा गरिएको हो।

चेक हस्तान्तरणका लागि अध्यक्ष जुमकाजी गुरुङसहित वरिष्ठ उपाध्यक्ष परशु गुरुङ, उपाध्यक्ष कमल गुरुङ, महासचिव डा. विशाल गुरुङ, सचिव विमल गुरुङ र आमा समूहकी अध्यक्ष कमलादेवी गुरुङलगायत सहभागी थिए। अध्यक्ष जुमकाजीसहित तमु धीं यूकेका ६ जना प्रतिनिधि सहयोग हस्तान्तरणका लागि आफ्नै व्यक्तिगत खर्चमा सोमबार बेलायतबाट नेपाल आएका थिए।

तमु धीं यूकेका सचिव विमल गुरुङका अनुसार बेलायतमा संकलित रकममध्ये करिब २५ लाख रुपैयाँ बराबरको राहत सामग्री समेत प्रभावित क्षेत्रमा वितरण गर्ने तयारी भइरहेको छ।

अर्थ मन्त्रालयमा आयोजित कार्यक्रममा महासचिव डा. विशाल गुरुङले सन् २००० मा बेलायतमा स्थापना भएको तमु धीं यूकेले महाभूकम्प, कोभिड महामारीलगायत विभिन्न विपद्का समयमा गरेको सहयोगबारे जानकारी गराएका थिए।

अर्थमन्त्री वाग्लेले विपद्का बेला तमु धीं यूकेले गरेको सहयोगप्रति आभार व्यक्त गर्दै सरकारमाथि भरोसा गरेर राहतका लागि १६ अर्ब रुपैयाँ संकलन भएको जानकारी दिए। उनका अनुसार हालसम्म १ अर्ब रुपैयाँ राहतका लागि निकासा भइसकेको छ।

उनले दसैंअघि नै बाढीपहिरो प्रभावितका लागि अस्थायी टहरा निर्माण गर्ने तयारी भइरहेको बताए। प्रभावित परिवारले रोजेको स्थानमा अस्थायी आवास निर्माणका लागि प्रतिपरिवार १७ हजार रुपैयाँ सहयोग गरिने उनले बताए। स्थायी आवासका लागि साढे दुई वर्षभित्र सबै प्रभावित परिवारका घर निर्माण गर्ने सरकारको योजना रहेको उनको भनाइ थियो।

गत भदौ १० गते नेपालमा आएको बाढीबाट प्रभावितका लागि सहयोग जुटाउन बेलायतमा भदौ १४ (अगस्ट ३०) मा आयोजित १७औं नेपाली मेलादेखि रकम संकलन सुरु गरिएको थियो। नेपाली मेला संयोजक कमल गुरुङका अनुसार मेलाबाट बचत भएको रकम, तमु धीं यूकेको संस्थागत सहयोग, च्यारिटी ट्रेल वाक, तमु धीं आमा समूह, विभिन्न इकाइ तथा व्यक्तिगत सहयोगबाट रकम संकलन गरिएको हो।

कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका अर्थमन्त्री वाग्ले र तमु धीं यूकेका अध्यक्ष जुमकाजी गुरुङसहितको टोलीले बाढीपीडितका लागि सहयोग गर्ने बेलायतवासी नेपालीप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्।