काठमाडौंको धुम्बाराहीस्थित शंख पार्क राजधानीका पुराना तथा आकर्षक सार्वजनिक पार्कहरूमध्ये एक मानिन्छ ।

चक्रपथसँगै रहेको यो पार्क करिब २२ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । हरियाली वातावरण, विभिन्न फूल तथा बोटबिरुवाले सजिएको पार्क शहरको व्यस्त जीवनबीच केही समय विश्राम लिन चाहनेका लागि उपयुक्त गन्तव्य बनेको छ ।

वि.सं. २०४३ सालमा तत्कालीन पञ्चायत व्यवस्थाको रजत जयन्तीको अवसरमा “पञ्चायत रजत जयन्ती पार्क” का रूपमा निर्माण गरिएको यो पार्क २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछि “शंख पार्क” नामले पुनः नामाकरण गरिएको हो ।

हाल शंख पार्क केवल घुमफिर गर्ने स्थान मात्र नभई विभिन्न सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिको केन्द्रसमेत बनेको छ । यहाँ पिकनिक, भेटघाट, साना कार्यक्रम आयोजना गरिनुका साथै फिल्म, म्युजिक भिडियो तथा फोटोसुटका लागि पनि प्रयोग हुने गरेको छ ।

व्यस्त शहरी वातावरणको बीचमा रहेको यो पार्क बिहान–साँझ घुम्न आउने सर्वसाधारण, परिवार तथा युवापुस्ताको आकर्षणको केन्द्र बनेको देखिन्छ । हरियाली र खुला वातावरणका कारण शंख पार्क काठमाडौं महानगरभित्रको एक महत्वपूर्ण सार्वजनिक विश्रामस्थलका रूपमा परिचित छ ।

पोखराको फेवाताल किनार यतिबेला जाकाराण्काडाको बैजनी फूलले ढकमक्क बनेको छ । तालको एक छेउमा फुलेका जाकाराण्काडा र लहरै राखिएका डुङ्गाहरूले दृश्यलाई अझ मनमोहक बनाएका छन् ।

फूल, डुङ्गा र तालको संगमसँगै सुन्दर दृश्य कैद गर्न आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूको भिड लाग्ने गरेको देखिन्छ । धेरैले यहाँ फोटो तथा भिडियो बनाउन व्यस्त देखिन्छन् ।

वसन्तसँगै फुलेका जाकाराण्काडाले पोखराको सौन्दर्यलाई अझ आकर्षक बनाएको छ भने यसले पर्यटकलाई थप लोभ्याएको स्थानीय बताउँछन् ।

संघीय राजधानीको केन्द्रमा अवस्थित ऐतिहासिक रानीपोखरी केवल एक जलाशय मात्र नभई नेपालको मध्यकालीन इतिहास र वास्तुकलाको अनुपम नमुना हो। करिब ३५६ वर्ष पुरानो यो सम्पदाले काठमाडौँको शहरी सौन्दर्यलाई मात्र बढाएको छैन, यसले मल्लकालीन भावना र आस्थालाई पनि जीवित राखेको छ।

इतिहास अनुसार, राजा प्रताप मल्लले आफ्ना कान्छा छोरा चक्रवर्तेन्द्र मल्लको असामयिक निधनपछि रानीलाई गहिरो शोकबाट मुक्त गराउन सन् १६७० मा यो पोखरी निर्माण गराएका थिए। पोखरीमा ५१ वटा पवित्र तीर्थस्थलका जल मिसाइएको विश्वास गरिन्छ, जसले यसको धार्मिक गरिमालाई अझ उकासेको छ।

पोखरीको बीचमा रहेको बालगोपालेश्वर मन्दिर २०७२ सालको भूकम्पपछि पुनः मल्लकालीन ग्रन्थकुट (शिखर) शैलीमा निर्माण गरिएको छ। यसले पोखरीलाई यसको पुरानै ऐतिहासिक स्वरूपमा फर्काएको छ। आधुनिक काठमाडौँका घना बस्ती र धरहराको काखमा रहेको यो पोखरीले शहरलाई एक प्रकारको ‘ब्रीदिंग स्पेस’ र शान्त वातावरण प्रदान गरेको छ।

धार्मिक रूपमा यो पोखरी विशेषगरी तिहारको अन्तिम दिन अर्थात् भाइटीकाको अवसरमा मात्र सर्वसाधारणका लागि खुल्ला गरिन्छ। दिदीबहिनी नहुने दाजुभाइ र दाजुभाइ नहुने दिदीबहिनीहरू यहाँ आएर बालगोपालेश्वरको दर्शन गर्ने र टीका लगाउने परम्परा रहेको छ।

आजको व्यस्त शहरी जीवनका बीच रानीपोखरीको संरक्षण र यसको दृश्यावलोकनले काठमाडौँको पहिचानलाई विश्वमाझ अझ उजिल्याएको छ।

हालै मल्लकालीन ग्रन्थकुट (शिखर) शैलीमा पुनर्निर्माण गरिएको बालगोपालेश्वर मल्ल मन्दिरले पोखरीको प्राचीन गरिमालाई पुनः स्थापित गरेको छ।

वर्षमा एक पटक भाइटीकाको दिन मात्र सर्वसाधारणका लागि खुल्ने यो सांस्कृतिक स्थल आधुनिक काठमाडौँको व्यस्तताबीच एक शान्त ‘ब्रीदिंग स्पेस’का रूपमा खडा छ।